Er is een soort mentale uitputting die je bijna niet met woorden kunt omschrijven. 

Een soort chronische vermoeidheid die ontstaat terwijl je ogenschijnlijk alles onder controle hebt. Je werk loopt prima. Je komt je afspraken na. Je bent vriendelijk, rationeel, functioneel. Je handelt adequaat, doet wat nodig is en voldoet aan de verwachtingen, ongeacht hoe je je voelt.

Voor de buitenwereld ben je precies wie je moet zijn.

Maar toch schuurt er iets. Het is niet dramatisch of heel erg aanwezig, je ervaart het eerder als een soort permanente ruis. Een lichte spanning in je lijf. Het gevoel dat je altijd "aan" staat. Alsof je voortdurend iets onzichtbaars aan het tegenhouden bent. Dat laatste is meestal precies wat er gebeurt trouwens.

We denken vaak dat het leven ons uitput. Dat de omstandigheden zwaar zijn. Dat onze verantwoordelijkheden veel vragen. Dat emoties energie kosten. Vaak schrijven we vermoeidheid toe aan externe factoren, terwijl de bron deels ook intern kan liggen door hoe we omgaan met onxr ervaringen, emoties en gedachten.

Want ongemerkt zit de grootste mentale belasting ergens anders: in het verzet.

En dat is geen klein detail, maar een van de grootste oorzaken van onnodig lijden. Het is niet de pijn zelf, maar onze weerstand tégen die pijn. Die maakt het zwaarder, langduriger en intenser dan eigenlijk nodig is. Onze weerstand tegen onze gevoelens, spanning, onzekerheid. Niet zozeer tegen gebeurtenissen, maar tegen wat die gebeurtenissen in ons oproepen.

Het verzet is tegen iets veel subtielers: wat er op dit moment simpelweg voelbaar is. Bijvoorbeeld een gevoel dat we niet willen voelen. Een spanning die we wegdrukken. Een onzekerheid die we snel willen fixen. Verdriet dat niet handig uitkomt.

We raken niet mentaal uitgeput door wat we voelen, maar door het niet wíllen voelen. Want chronische onderdrukking kost vaak meer energie dan die tijdelijke emotionele ervaring.

Niemand van ons kan ontsnappen aan pijn. Dat klinkt misschien een beetje zwaar, maar het is eigenlijk één van de meest nuchtere constateringen die er is.

Pijn is geen uitzondering op hoe het leven eigenlijk is bedoeld, maar onderdeel van onze menselijke ervaring. Het hoort bij liefhebben, bij verliezen, bij groeien. Er is niets mis met pijn. Het is geen indicatie dat je faalt, dat je iets verkeerd doet of dat je verder zou moeten zijn dan waar je nu bent.

Pijn hoort bij mens-zijn zoals regen bij het weer hoort. Het is een natuurlijk verschijnsel en geen vreemde eend in de bijt, haha.

Teleurstelling. Gemis. Onzekerheid. Afwijzing. Verdriet. Angst.

Ze verschijnen. Ze verdwijnen. Ze bewegen. Soms zijn ze zacht aanwezig, soms heel intens. Maar ze zijn allemaal onderdeel van hetzelfde pakket waar ook liefde, plezier, enthousiasme en verbondenheid in zitten. Alleen hebben we met pijn een vrij ingewikkelde relatie ontwikkeld, omdat we haar nauwelijks tolereren. 

We willen haar begrijpen, fixen, rationaliseren, analyseren, herstructureren of, het liefst, zo snel mogelijk laten verdwijnen. We gaan met pijn om alsof het een indringer is. Alsof het er niet mag zijn.

Alsof er pas rust kan bestaan wanneer elk ongemakkelijk gevoel is opgelost. Dat idee alleen al creëert een probleem dat er eerst niet was.

Omdat onderdrukken geen rust geeft, maar eigenlijk een voortdurende inspanning is. Een gevoel wegdrukken kost evenveel, zo niet meer, energie dan het simpelweg toelaten. Niet de pijn zelf maakt je moe, maar het verzet dat je er non-stop tegen voert.

Het meeste lijden ontstaat niet door wat ons raakt, maar door de innerlijke strijd met wat er is.

Kijk maar eens eerlijk.

Een emotie op zichzelf is vaak rauw en een tikkeltje overwhelming misschien, maar wel helder. Verdriet is verdriet. Angst is angst. Teleurstelling is teleurstelling. Het beweegt door je heen, net zoals een fysieke sensatie dat doet.

Wat het zo zwaar maakt, is ons commentaar erop: dit mag niet, dat mag niet. Waarom voel ik dit nog? Ik moet hier nu echt overheen zijn. Kom op, stel je niet zo aan. Dit is onhandig. Dit wil ik nu niet.

En precies daar begint het extra lijden. Niet bij de pijn zelf, maar bij "dit mag er niet zijn", "dit moet weg", "zo had het niet moeten lopen".

Het interne conflict begint niet in de emotie, maar in de mentale spanning eromheen. Een gevoel is daardoor geen ervaring meer, maar een probleem. En een probleem moet worden opgelost, het liefst nu meteen natuurlijk.

Voor veel vrouwen, zeker degenen die gewend zijn altijd sterk te zijn, veel verantwoordelijkheid te dragen en "het goed te doen", voelt zelfcontrole bijna vanzelfsprekend.

Het is zo ingesleten, dat het niet eens meer als strategie voelt, maar als "normaal". Je houdt jezelf netjes bij elkaar. Je bent calm and collected. Je blijft redelijk. Je blijft functioneren. Je blijft professioneel. Je blijft stabiel.

En eerlijk is eerlijk: dat werkt vaak top, omdat zelfcontrole sociaal en professioneel wordt beloond. Het zorgt voor voorspelbaarheid, betrouwbaarheid en meer vermogen om te presteren. Allemaal dingen die we prijzen in onze maatschappij. Totdat het iets anders begint te doen.

Totdat zelfcontrole niet langer meer een praktische vaardigheid is, maar een permanente innerlijke houding. Een constante staat van jezelf managen. Of beter gezegd: onderdrukken. En dan gaat het niet alleen over je gedrag, maar ook over je gevoel, dat je probeert te sturen of weg te drukken.

Niet alleen je acties, maar ook je innerlijke reacties worden direct gecorrigeerd. Je voelt iets opkomen en vrijwel direct probeer je het al te temperen en vakkundig weg te werken. 

Waarschijnlijk doe je het niet eens bewust, het gebeurt gewoon automatisch. Even relativeren. Nog even doorgaan. Nog even sterk zijn.

Op korte termijn lijkt het efficiënt om dit te doen. Maar op de langere termijn gebeurt er iets eigenaardigs: het leven wordt zwaarder zonder dat de omstandigheden wezenlijk veranderen. Dat komt door onze interne dynamiek die de beleving verandert.

Weerstand klinkt als iets groots, maar vaak is het heel klein. Het gaat om kleine micro acties van subtiele innerlijke afwijzing, spanning of vermijding. Die subtiele "nee" tegen je eigen ervaring. Een lichte irritatie die er niet mag zijn. Een onzekerheid die meteen moet worden weggewerkt. Een angst die je liever niet hebt.

Intern gebeurt er dan van alles. Je schiet alle kanten op. Je leidt jezelf af, gaat nadenken, verklaringen zoeken, het gevoel proberen logisch te maken of onder controle proberen te krijgen. Dat vreet continu energie.

Je kunt het vergelijken met het constant aanspannen van een spier zonder dat je doorhebt dat je dat doet. Op een bepaald moment voelt die spanning normaal en merk je het nog nauwelijks op. Totdat ontspanning bijna vreemd begint te voelen, omdat die chronische spanning de basis is geworden. Daardoor voelt ontspanning bijna onnatuurlijk of zelfs onveilig, omdat je zo gewend bent geraakt aan die spanning.

Veel innerlijke onrust heeft dezelfde structuur. Dat komt niet zozeer omdat er zoveel aan de hand is, maar omdat er zoveel wordt tegengehouden. Onrust ontstaat namelijk niet uitsluitend door externe factoren, maar door steeds interne processen te onderdrukken.

Maar structureel vermijden is niet onschuldig. Natuurlijk ontwijken we soms pijn. Dat heeft helemaal niets met "zwakte" te maken, dat is menselijk.

Het is helemaal niet erg om soms even een bochtje om pijn heen te maken. Om jezelf even af te leiden, te relativeren of door te gaan. Dat is gewoon zelfbescherming. Niemand verwacht van je dat je elk ongemakkelijk gevoel met open armen ontvangt.

Soms is afleiding gezond, het kan regulerend werken bij overbelasting. Soms is afstand ook gewoon even nodig. Soms is de timing simpelweg verkeerd, omdat de context directe confrontatie met je gevoel op dat moment niet zo handig maakt.

Als je bijvoorbeeld in een meeting zit en je merkt dat je geraakt bent (boos, gekwetst, onzeker, you name it), dan is het op dat moment natuurlijk niet heel handig om "volgas" te gaan voelen. Er is namelijk een grote kans dat dat ten koste gaat van je focus en je professionaliteit ondermijnt. Op dat moment is het handiger om eerst even de context af te ronden en daarna dat gevoel toe te laten.

Het probleem ontstaat wanneer ontwijken een standaardreactie wordt. Wanneer elk ongemak direct wordt onderdrukt. Wanneer elk lastig gevoel moet wijken. Wanneer innerlijke spanning nauwelijks nog mag bestaan. Dan gebeurt er iets opmerkelijks.

Want de oorspronkelijke pijn was tijdelijk. Het structureel vermijden ervan wordt chronisch. En precies daar neemt de spanning toe. Wat gevoeld had kunnen worden, blijft doorwerken. Wat had mogen bewegen om op een natuurlijke manier te kunnen verdwijnen, blijft hangen. Vaak zonder duidelijke oorzaak.

Emotionele processen die je structureel vermijdt, blijven psychisch actief. En dat geeft vaak dat vage gevoel van spanning, onrust en mentale uitputting.

Ik heb jarenlang gedacht dat kracht betekende: jezelf beheersen. Je emoties, impulsen en kwetsbaarheid onder controle houden. Alles zelf doen. Niet zeuren. Niet toegeven aan emoties. Niet blijven hangen in gevoelens. Gewoon helder blijven en ratio boven alles.

Dat werkte een tijdje best wel goed. Totdat het dat niet meer deed, haha. 

Er was een periode in mijn leven waarin ik koste wat kost "oké" wilde zijn. Terwijl ik dat overduidelijk niet was. Aan de buitenkant veranderde er niets. Maar van binnen voelde ik vooral onrust, twijfel en iets waar ik destijds niet aan wilde toegeven.

Verdriet.

Maar verdriet voelde onlogisch. Onhandig. Niet productief. Dus deed ik wat veel mensen doen: ik probeerde het weg te redeneren. Meer denken. Meer analyseren. Meer forceren. Op zoek naar een les in het hele gebeuren.

Het resultaat daarvan?

Nou, de spanning die ik voelde nam niet af. Het werd juist alleen maar erger. Wat op zichzelf een pijnlijk maar simpel gevoel had kúnnen zijn, veranderde in een uitputtende innerlijke strijd.

Achteraf gezien was niet het verdriet het zwaarste deel. Het was het verzet ertegen. De weerstand veroorzaakte veel meer toestanden dan de emotie zelf.

We kennen denk ik allemaal wel situaties waarin dat gebeurt. Waarin we ons zó blijven verzetten tegen wat er gebeurde, dat het achteraf gezien alleen maar erger werd. Waarin de realiteit zich allang had aangediend, maar wij nog bezig waren met "nee". Met ons ertegen verzetten.

En pas veel later, soms jaren later, zie je het ineens: het was niet eens de gebeurtenis zelf die me kapot maakte, maar mijn eigen verzet ertegen…

Er bestaat een hardnekkig idee dat gevoelens verdwijnen door ze onder controle te krijgen. Alsof acceptatie passief is en gelijkstaat aan niets doen of berusting. Alsof erkenning gelijkstaat aan opgeven. Alsof voelen meteen betekent dat je erin verdrinkt en de emotie onbeheersbaar wordt.

In de praktijk zie je vaak het tegenovergestelde. Wat je werkelijk toelaat, ontspant. Wat je werkelijk erkent, beweegt. Wat je werkelijk voelt, verliest zijn dreiging. Het is geen techniek van "positief denken", maar een houding: dit is wat ik nu ervaar. Het werkt omdat een ervaring die je niet tegenhoudt, een natuurlijke levensduur heeft.

Emoties zijn tijdelijk wanneer je je er niet mee identificeert en ze niet actief worden verlengd door de weerstand ertegen. Gevoelens zijn verrassend dynamisch wanneer ze niet voortdurend worden gecorrigeerd.

Zelfcompassie zit daar dichterbij dan veel mensen denken en het is minder zacht dan het klinkt. Het is simpelweg erkennen wat er is. Zelfcompassie gaat niet over troosten, maar over eerlijk toestaan: dit is wat er nu blijkbaar voelbaar is. Zonder drama. Zonder veroordeling. Zonder onmiddellijke drang om het te fixen.

What we feel, we can heal. Maar om te kunnen helen, moeten we wel eerst bereid zijn om te voelen.

Er zit een wereld van verschil tussen die twee, ook al lijken ze op het eerste gezicht soms identiek. Het verschil tussen reageren of waarnemen zit 'm voornamelijk in de interne motivatie en dat is niet altijd zichtbaar.

Reageren is direct, snel en vaak gedreven door ongemak. Er moet iets gebeuren. Iets worden gefixt. Iets worden opgelost. Een kleine nuance die ik hier wel bij wil maken, is dat je natuurlijk ook kunt reageren vanuit een wens of noodzaak. Wat ik hier bedoel is reactief handelen om intern ongemak te vermijden.

Waarnemen heeft een andere kwaliteit. Er zit ruimte in. Een fractie van afstand. Geen afstandelijkheid, maar helderheid. Een gevoel mag er gewoon even zijn zonder dat het meteen een actie, conclusie of zelfdiagnose hoeft te worden.

Dat is heel bevrijdend kan ik je vertellen. Want niet alles wat opkomt vraagt ook gelijk om ingrijpen. Sommige dingen willen simpelweg worden gezien en lossen op door alleen al jouw aanwezigheid.

Als je gewend bent altijd de verantwoordelijkheid te dragen, door te zetten en emotioneel beheerst te blijven, voelt "niet willen voelen" vaak heel logisch. 

Je hebt geleerd dat blijven functioneren het belangrijkste is. Dat anderen op je kunnen rekenen, no matter what. Dat emotionele ruis niet helpend is en verstorend werkt. Maar ergens ontstaat een geleidelijke, bijna onmerkbare, verschuiving.

Beheersing wordt een identiteit. Controle wordt vanzelfsprekend. Innerlijke spanning wordt normaal. Dat is precies het punt waarop controle een permanente manier van leven wordt in plaats van een tijdelijke strategie. Totdat je je op een dag af begint te vragen waarom innerlijke rust zo ver weg voelt, terwijl je leven objectief gezien eigenlijk best prima loopt.

Misschien zit het niet in wat je allemaal draagt, maar in wat je niet toestaat. Want wat je wegduwt, verdwijnt niet. Het wacht gewoon. 

Een ervaring die geen ruimte krijgt, rondt zichzelf niet af. Onderdrukte emotionele processen blijven actief en gaan zich niet ineens op wonderbaarlijke wijze vanzelf integreren. 

Ze blijven op de achtergrond aanwezig. Niet altijd even duidelijk, maar ze zijn er wel. Vaak uiten ze zich in de vorm van onrust, prikkelbaarheid of een onbestemd gevoel van "er klopt iets niet", terwijl er niet per se iets mis is waar je je vinger op kunt leggen. Er is alleen iets niet gevoeld. 

En dat is ook waarom ruimte maken voor "lastige" gevoelens, zoals verdriet, boosheid, schaamte, teleurstelling of angst, zo'n groot verschil maakt.

Dat is trouwens ook precies waarom sterk zijn niet hetzelfde is als aanwezig kunnen blijven bij wat er is. Niet om erin te verdrinken, maar om ze te erkennen. Om ze in jou te laten bewegen, zonder je ermee te identificeren. Want wat je toelaat, kan verzachten. En wat je wegduwt, verhardt juist.

Dit is exact een van de vertrouwde patronen waar ik in het 1-op-1 traject The Blind Spot met vrouwen aan werk. Het moment herkennen waarop je jezelf wegcijfert om te kunnen functioneren, waardoor je uiteindelijk niet meer leeft, maar geleefd wordt door je eigen controle. 

Voel je dat dit over jou gaat? Een kennismakingsgesprek is een vrijblijvende eerste stap om te ervaren of we bij elkaar passen.

Wat was voor jou een situatie waartegen je je heel erg hebt verzet? En als je er nu op terugkijkt: heeft dat verzet je beschermd of heeft het, als je eerlijk bent, juist onnodig extra lijden veroorzaakt?