Anderen hebben het erger

Wanneer alles eigenlijk goed gaat, maar het toch niet zo voelt. 

Anderen hebben het erger. Dat klopt.

Ergens op de wereld zijn er mensen aan het overleven op een manier die wij ons niet eens kunnen voorstellen. Dat is waar. En dat is ook precies waarom die zin zo gevaarlijk is. Want hij klopt.

Je kunt er eigenlijk niets tegenin brengen, want het ís waar dat anderen het erger hebben. Dus doe je wat je altijd doet: je doet er niets mee. Behalve instemmend knikken en terwijl je knikt je eigen ervaring even voor onbepaalde tijd parkeren.

Anderen hebben het erger, dus wie ben ik? vraag je je misschien af. 

Het mooie, en tegelijkertijd verraderlijke, van relativeren is dat het klinkt als volwassenheid.

Relativeren heeft een goede reputatie. Het klinkt alsof je "boven de dingen staat". Alsof je het grotere plaatje ziet. Alsof je zo'n type bent dat zich niet druk maakt om kleine dingen. Alsof je gewoon lekker nuchter bent, down to earth. Lekker makkelijk.

Dat is wat iedereen stiekem wil zijn, toch?

Maar probeer het eens om te draaien. Als iemand anders tegen jou zou zeggen: jij mag dit niet voelen, want iemand anders heeft het zwaarder, dan zou je diegene toch ook aankijken alsof 'ie gek is geworden? Ik in ieder geval wel.

Dan zou je waarschijnlijk iets zeggen in de trant van: zo werkt het niet. Dat is geen eerlijke vergelijking. Maar als jij precies hetzelfde tegen jezelf zegt, dan is het ineens nuchterheid.

Merk je wat hier gebeurt?

Er zijn bepaalde mensen, misschien herken je jezelf er wel in, die niet "vastlopen" door een gebrek aan bewustzijn. Ze begrijpen zichzelf. Ze kunnen hun patronen best goed benoemen. Ze weten waar hun reacties vandaan komen. Ze hebben weet ik veel hoeveel zelfhulpboeken gelezen, elke tool, elke methode en elk gesprek aangegrepen om te begrijpen hoe ze in elkaar zitten. En dat heeft gewerkt. Ze snappen het.

En precies dát is ook hun valkuil.

Want zodra er iets binnenkomt, iets dat ongemakkelijk is, iets dat niet in het plaatje past, schakelt de automatische piloot in. Je denken neemt het over als een soort interne security, snel en efficiënt. Het gevoel wordt even snel gecheckt, geanalyseerd en voordat je het doorhebt, is het ook weer netjes gelabeld en ingepakt. Want opgeruimd staat netjes, toch?

Ik begrijp waar dit vandaan komt. Het valt wel mee. Anderen hebben het erger. En poef, weg is het.

Niet omdat je het niet meer voelt. Maar omdat je zo goed bent in het begrijpen van wat je voelt, dat het voelen zelf daarmee overbodig lijkt te zijn geworden. Alsof inzicht een vervanging is voor ervaring. Alsof snappen hetzelfde is als doorleven. 

Het is niet dat je te emotioneel bent. Het is eigenlijk precies het tegenovergestelde: je staat jezelf niet toe om iets te voelen tenzij het logisch, redelijk en verantwoord is.

Vrouwen zijn bijzonder goed in relativeren. Het is niet zomaar een "handigheidje". Voor veel vrouwen is het een identiteit. 

De vrouw die niet klaagt. De vrouw die relativeert. De vrouw die altijd sterk en nuchter is, die het overzicht houdt. Die niet lastig is. Die niet te veel vraagt. Die functioneert. Die het allemaal redt. Moet ik nog doorgaan? 😅 

En als je maar lang genoeg zo leeft, vergeet je dat het ooit een keuze was. Het voelt alsof je gewoon zo in elkaar zit.

Maar... je zit zo niet in elkaar. Je bent zo gewórden. Meestal omdat het de weg van de minste weerstand was. Omdat het veilig was. Omdat niemand je er ooit op aansprak, integendeel: je werd er waarschijnlijk zelfs voor beloond.

De buitenwereld zag doorzettingsvermogen. Kracht. Veerkracht. Maar wat er van binnen gebeurde was iets heel anders. Precies dát maakt "sterk zijn" zo verraderlijk. Want wat anderen aan de buitenkant niet kunnen zien, is dat het net zo goed je grootste vlucht kan zijn. 

Dat je je zo goed hebt aangepast aan het allemaal aankunnen, dat overleven als "normaal" is gaan voelen. Omdat je systeem ergens heeft geleerd dat voelen, écht voelen, zonder kader, zonder controle en zonder uitleg, onveilig was. 

Er is een specifieke angst die we niet snel hardop uitspreken. Vaak denken we aan de angst om te falen of om niet goed genoeg te zijn. Maar waar een veel groter taboe omheen hangt, is de angst om ondankbaar te zijn. 

Je hebt het eigenlijk allemaal best goed voor elkaar. Dat weet je. Je hebt een huis, een inkomen, mensen om je heen die je supporten. Je hebt keuzes. Je hebt privileges. Het voelt bijna alsof je wordt betrapt op iets ongepasts als je toch het gevoel hebt dat er iets wringt.

Alsof je pas iets mag voelen als je omstandigheden slecht genoeg zijn om het te rechtvaardigen.

Ik heb het toch goed. Dus wie ben ik om me zo te voelen? Die gedachte is geen bescheidenheid. Het is een muilkorf en dan eentje die je ook nog eens zelf omdoet.

Want wat je je eigenlijk tegen jezelf zegt is: pas als het écht erg is, mag ik er iets van vinden. Tot die tijd houd ik netjes mijn mond.

Maar omstandigheden en ervaringen zijn twee totaal verschillende dingen. De ellende van iemand anders maakt jouw gevoel niet minder echt. Het maakt het alleen makkelijker om te negeren.

Dit is misschien wel het lastigste om toe te geven. Schaamte… niet over gedrag, maar over het hebben van een gevoel. Dat je je dus schaamt voor iets dat je voelt en niet zozeer voor iets dat je hebt gedaan.  

En die schaamte? Die heeft geen aansturing nodig. Die is volledig zelfvoorzienend en redt zich prima. Want die schaamte spreekt dezelfde taal als je verstand.

Stel je niet zo aan.
Wees redelijk.
Wees dankbaar.
Kijk eens om je heen.

Het voelt niet als zelfsabotage, maar als redelijkheid. Als een volwassen, logische bijsturing. En dat is ook precies wat het zo effectief maakt. Want het ís een aanval op jezelf. Alleen dan verpakt als nuance.

Bij vrouwen die gewend zijn alles zelf te dragen, is schaamte niet iets wat ze hardop uiten. Ze schamen zich via hun verstand. Via redeneren. Via het keurig op een rijtje zetten waarom het eigenlijk allemaal wel meevalt.

Maar het resultaat is altijd hetzelfde: je maakt jezelf kleiner.

Nuance is hier wel even belangrijk, want relativeren is niet per definitie fout. Er is een manier van relativeren die gezond is. Die het verhaal in je hoofd wat zachter maakt zónder jezelf uit beeld te verliezen.

Maar er is ook een andere manier van relativeren die jouw ervaring niet verzacht, maar gewoon verwijdert. Die je grenzen negeert. Die zegt: het valt allemaal wel mee, terwijl je al weet ik veel hoe lang iets heel anders voelt. Die onvrede oplost met een mooi verhaal in plaats van het gewoon serieus te nemen.

De eerste geeft vrijheid. De tweede lijkt erop, maar houdt je klein. Het irritante is dat ze ook nog eens op elkaar lijken en bijna hetzelfde voelen. Dezelfde rust. Dezelfde logica. Allebei verstandig. Het verschil merk je pas later. Bij de eerste voel je je lichter. Bij de tweede lever je iets in zonder dat je precies weet wat. 

Beheersing en rust lijken op elkaar. Controle en kalmte ook. Ik heb het jarenlang niet uit elkaar kunnen houden, want ze zien er bijna hetzelfde uit. Ze voelen soms zelfs hetzelfde. Maar het belangrijkste verschil: ze komen uit een totaal andere plek.

Er is een stilte waarin je er mag zijn. Maar er is ook een stilte waarin je alleen maar aan het functioneren bent. En als je dat maar lang genoeg doet, vergeet je überhaupt dat er een verschil is. Dan ga je geloven dat jij gewoon zo bént. Nuchter. Sterk. Evenwichtig. Dat je niet zoveel nodig hebt. Dat je niet zo gevoelig bent.

Maar ergens weet jij natuurlijk ook wel dat het niet klopt. Niet omdat er iets ontbreekt. Maar omdat je voelt dat je iets stevig aan het vasthouden bent dat eigenlijk wil bewegen, uit angst voor wat er gebeurt op het moment dat je je handen opent en het toelaat.

Anderen hebben het erger. Vier woorden. Eén zin die alles afsluit. Elke nuance, elke laag, elk signaal van je lijf dat zegt: hallo, hier klopt iets niet. In vier woorden heb je jezelf het zwijgen opgelegd door "redelijkheid".

En het gaat niet alleen over dat ene moment. Het gaat over het patroon erachter. Over een manier van leven waarin voelen pas mag als het verdedigbaar is. Waarin ongemak alleen serieus wordt genomen als het verklaard kan worden. Waarin frictie iets is om op te lossen, niet om te doorvoelen.

Onrust ontstaat niet alleen door wat je overkomt. Het ontstaat ook door hoe je omgaat met wat je overkomt. Niet willen voelen wat er is. Het wegduwen, bagatelliseren, wegredeneren. Dat wordt op een gegeven moment een bron van wrijving, omdat je systeem al heel lang geleden heeft besloten dat voelen gewoon geen optie is.

Dus heeft het een alternatief gecreëerd: begrijpen. Verklaren. Relativeren. Plan B, zeg maar. Behalve dat plan B ondertussen al jaren plan A is…

Het werkt. Tot het niet meer werkt.

Relativeren kan een manier zijn om niet te hoeven voelen. Dankbaarheid kan een manier zijn om jezelf de mond te snoeren. Net zoals sterk zijn een manier kan zijn om niets te hoeven veranderen.

"Volwassen doen" kan een manier zijn om geen risico's te nemen, geen ongemak te veroorzaken en geen gevoelens te tonen die niet "gepast" zijn. Want dit zijn geen fouten. Het zijn overlevingsstrategieën die ooit hebben gewerkt en ze zijn briljant. Ze hebben je door dingen heen geholpen waar je misschien op dat moment geen andere manier voor had. Maar ze horen bij toen en niet bij nu.

Het enige dat erger is dan een strategie die niet werkt, is een strategie die zó goed werkt dat je niet ziet wat het je kost.

Ja natuurlijk. Een goed leven en een rot gevoel sluiten elkaar niet uit. Dat anderen het erger hebben, maakt jouw ervaring niet minder waar. Je hoeft niet eerst te bewijzen dat je gevoel "erg genoeg" of "logisch genoeg" is voordat het mag bestaan.

Er is iets dat dieper gaat dan relativeren. Iets dat onder de uitspraak anderen hebben het erger zit. En dat is de twijfel aan je recht om iets te voelen dat niet bij "het plaatje" past. 

Dit gaat nog een laag dieper, want het gaat niet alleen over relativeren. Het gaat over iets dat je nauwelijks durft te denken, laat staan uit te spreken: twijfel je soms niet alleen aan je gevoelens, maar aan je recht om ze te mogen hébben?

Niet of wat je voelt logisch is. Maar of jij, met jouw leven, jouw privileges, jouw comfort, überhaupt het recht hebt om iets te voelen dat schuurt. Laten we eerlijk zijn, dat is een gedachte waar je niet zomaar overheen stapt. We zeggen dat het wel meevalt, terwijl we eigenlijk vinden dat het misschien niet eens mag bestaan.

En op dát punt gaat het allang niet meer over hoe je omgaat met je gevoelens, maar over hoe je naar jezelf kijkt. Over de vraag of jij genoeg reden hebt om dat wat je ervaart serieus te mogen nemen.

Er is ook een ander perspectief dat zo simpel klinkt dat het bijna teleurstellend is. Je hoeft namelijk niet eerst te bewijzen dat wat je voelt "erg genoeg" of "logisch genoeg" is voordat het telt. Wat je voelt, heeft geen toestemming nodig.

That's it. Het is niet ingewikkelder dan dit. Wat je voelt hoeft niet logisch te zijn om waar te zijn. Wat wringt hoeft niet verklaard te worden om ertoe te doen.

Een goed leven mag schuren. Dankbaarheid en ongemak sluiten elkaar niet uit. Ze bestaan naast elkaar, dat is altijd al zo geweest.

Misschien is volwassen worden niet dat je leert om alles weg te relativeren. Misschien is het juist erkennen dat een goed leven óók mag schuren. Dat het niet óf dankbaar óf ongemakkelijk is. Dat die twee prima naast elkaar kunnen bestaan. Wat denk jij?

Ik ga je niet vertellen dat je moet stoppen met relativeren. Dat zou wéér een nieuwe regel zijn boven op een systeem dat al vol zit met regels. Daar heb je niets aan.

Wat ik wél zie, en wat ik zelf ook echt heb moeten leren zien, is dit:

Er is helemaal niets mis met jou. Er is niets mis met wat je voelt. Je hoeft het niet eerst te begrijpen om het serieus te mogen nemen. Je hoeft niet eerst aan te tonen dat je het zwaar genoeg hebt.

Misschien is het enige dat hoeft te veranderen, wat je jezelf toestaat.

Het gaat niet om meer voelen of anders voelen. Het gaat om wat er al is en dat gewoon even met rust laten. Zonder er meteen overheen te praten. Zonder het weg te redeneren. Zonder "anderen hebben het erger" er weer bij te halen.

Je bent niet te veel. Je bent niet ondankbaar. Misschien ben je gewoon iemand die eerlijk genoeg is om te voelen dat er iets schuurt, ook als het er aan de buitenkant allemaal prima uitziet. Dat is moed, als je het mij vraagt, absoluut geen zwakte.

En misschien, ik denk nu even hardop, is het punt helemaal niet dat je méér zou moeten voelen. Misschien is het wel dat je mag stoppen met bewijzen dat je het recht hebt om te voelen wat je voelt?